آرد شب را * ( فِي النَّهارِ ) * در روز يعنى از زمان شب در روز افزايد * ( وَيُولِجُ النَّهارَ ) * و درآورد روز را * ( فِي اللَّيْلِ ) * در شب يعنى از زمان روز بر شب زياده كند باختلاف فصول بر حسب مصلحت عباد * ( وَهُوَ عَلِيمٌ ) * و او دانا است * ( بِذاتِ الصُّدُورِ ) * به آنچه در دلها است از امور مكنونه از اعتقادات و غرايم و ارادات و كراهات و هيچ چيز از اينها بر او مخفى نيست پس بر حسب اعتقادات همه را جزا خواهد داد و در اينكلام تحذير عباد است از معاصى و مناهى و چون او سبحانه خالق جميع اشيا است و عالم و قادر بر همه آنها پس اى اهل كفر و عناد و ارباب جحود و انكار * ( آمِنُوا بِاللَّه ) * بگرويد به خدا و تصديق كنيد بوحدانيت وى * ( وَرَسُولِه ) * و بفرستادهء او كه محمد است صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم * ( وَأَنْفِقُوا ) * و بدهيد * ( مِمَّا جَعَلَكُمْ ) * از آنچه گردانيده است خداى شما را * ( مُسْتَخْلَفِينَ ) * استخلاف كرده شدگان از امم سالفه يعنى از آنچه خداى شما را خلفاى پيشينتان گردانيده * ( فِيه ) * در متملك شدن در آن از اموال دنيويه يا از آنچه او سبحانه گردانيده است شما را خلفاى خود در تصرف كردن بدان و انفاق نمودن يعنى از مالهايى كه خداى شما را خلفاى پيشينيان گردانيده آن را انفاق كنيد در وجوهى كه به آن مامور شده‌ايد و عبرت گيريد از آن كسانى كه آن را نخوردند و انفاق نكردند و رنج كشيدند و به آن نفع نديدند و همه را بشما واگذاشتند و رفتند بدون تعب و شما عنقريب از شما بجماعتى كه بعد از شما باشند منتقل خواهد شد پس پيش از آنكه از شما به ديگرى رسد آن را صرف كنيد در حقوق اللَّه يا آنكه اينمال فى الحقيقة مال شما نيست بلكه مال خدا است از حيثيت خلق و انشا و در تصرف در آن بمنزلهء خلفا و وكلائيد از جانب خدا پس بايد كه انفاق مال بر شما آسان باشد هم چنان كه صرف آن آسانست بر كسى كه وكيل و نايب غير است و چون اجر ايمان و پاداش انفاق در آن جهان بر خداى تعالى لازم است از اينجهت بعد از امر بايمان و انفاق مىفرمايد كه * ( فَالَّذِينَ آمَنُوا ) * پس آنان كه گرويدند به خدا و رسول * ( مِنْكُمْ ) * از شما * ( وَأَنْفِقُوا ) * و نفقه كردند مال خود را بزكوة و خمس و غير آن از وجوه مفروضه و ساير خيرات و مبرات * ( لَهُمْ ) * مر ايشان راست * ( أَجْرٌ كَبِيرٌ ) * مزدى بزرگ و ثوابى عظيم كه جنت نعيم است ايثار جملهء اسميه و اعادهء ذكر ايمان و انفاق و بيان حكم بر ضمير و تنكير اجور وصف آن بكبر جهة كثرة مبالغه است در وعد و وعيد بعد از آن توبيخ كفار مىنمايد بقوله * ( وَما لَكُمْ ) * و چيست مر شما را اى اهل كفر و شرك * ( لا تُؤْمِنُونَ ) * نمىگرويد * ( بِاللَّه ) * بخداى و بوحدانيت او مقر نميشويد